Όσοι φαντάζονται ότι τα κομμουνιστικά καθεστώτα της Κεντρικής Ευρώπης είναι αποκλειστικά δημιουργήματα εγκληματιών, συσκοτίζουν μια θεμελιακή αλήθεια: τα εγκληματικά καθεστώτα δεν έχουν εγκαθιδρυθεί από εγκληματίες, αλλά από ενθουσιώδεις που είχαν πιστέψει ότι ανακάλυψαν το μοναδικό δρόμο του παραδείσου. Και υπερασπίζονταν με γενναιότητα το δρόμο αυτό, εκτελώντας για τούτο πολλούς ανθρώπους. Αργότερα όμως, ήταν φως φανάρι ότι ο παράδεισος δεν υπήρχε και ότι οι ενθουσιώδεις αυτοι, ήσαν απλώς δολοφόνοι.

Τότε, όλοι τα έβαλαν με τους κομμουνιστές: Είσαστε υπεύθυνοι για τις δυστυχίες της χώρας (έγινε φτωχή και ερειπωμένη), για το χάσιμο της ανεξαρτησίας της (έπεσε στα χέρια της Ρωσίας), για τις δικαστικές δολοφονίες!

Εκείνοι που δέχονταν τις κατηγορίες, απαντούσαν: Δεν ξέραμε! Μας εξαπάτησαν! Πιστεύαμε! Καταβάθος, είμαστε αθώοι!

Η διαμάχη λοιπόν οδηγούσε σ'αυτήν την ερώτηση: Ηταν αλήθεια ότι δεν ήξεραν? Ή έκαναν μόνον σα να μην ήξεραν?

Ο Τόμας (όπως και δεκα εκατομμυρια Τσέχων) παρακολουθούσε τη διαμάχη αυτή και έλεγε μέσα του ότι οπωσδήποτε, αναμεσα στους κομμουνιστές, υπήρχαν και άνθρωποι που δεν είχαν πια και τόσο τέλεια μεσάνυχτα, Ηταν όμως πιθανό ότι οι περισσότεροι πραγματικά δε γνώριζαν τίποτα. 

Και έλεγε με το νου του ότι η βασική ερώτηση δεν ήταν: Ηξεραν ή δεν ήξεραν? αλλά: Είναι κανείς αθώος επειδή δεν γνωρίζει? Ένας ηλίθιος καθισμένος πάνω στο θρόνο είναι απαλλαγμένος από κάθε ευθύνη, από μόνο το γεγονός ότι είναι ηλίθιος?

Milan Kundera - Η Αβασταχτη ελαφρότητα του Είναι [σ.218]